Jeotermal Enerji

 

Jeotermal enerji, yerkabuğunun çeşitli derinliklerinde birikmiş ısının oluşturduğu, sıcaklıkları

sürekli olarak bölgesel atmosferik ortalama sıcaklığìn üzerinde olan ve çevresindeki normal

yeraltı ve yerüstü sularına göre daha fazla erimiş mineral, çeşitli tuzlar ve gazlar içerebilen

sıcak su ve buhar olarak tanımlanabilir. Ayrıca herhangibir akışkan içermemesine rağmen

bazı teknik yöntemlerle ısısından yararlanılan, yerin derinliklerindeki "Sıcak Kuru Kayalar" da

jeotermal enerji kaynağı olarak nitelendirilmektedir.

Sınıflandırılması :

Ülkelere göre değişik sınıflandırmalar olmasına rağmen jeotermal enerji, sıcaklık içeriğine

göre kabaca üç gruba ayrılır.

1- Düşük Sıcaklıklı Sahalar (20-70oC)

2- Orta Sıcaklıklı Sahalar (70-150oC)

3- Yüksek Sıcaklıklı Sahalar (150oC'den yüksek)

Düşük ve orta sıcaklıklı sahalar, bugünkü teknolojik ve ekonomik koşullar altında başta

ısıtmacılık olmak üzere (sera, bina, zirai kullanımlar), endüstride (yiyecek kurutulması,

kerestecilik, kağıt ve dokuma sanayiinde, dericilikte, soğutma tesislerinde), kimyasal madde

üretiminde (borik asit, amonyum bikarbonat, ağır su, akışkandaki CO2 den kurubuz eldesinde)

kullanılmaktadır. Ancak, orta entalpili sahalardaki akışkanlardan da elektrik üretimi için

teknolojiler geliştirilmiş ve kullanıma sunulmuştur.

Yüksek entalpili sahalardan elde edilen akışkan ise, elektrik üretiminin yanısıra entegre olarak

diğer alanlarda da kullanılabilmektedir.

1.2. Sektörde Faaliyet Gösteren Uluslararası Kuruluşlar

Jeotermal enerji sektöründe arama, üretim ve teknoloji konusunda faaliyet gösteren kuruluşlar

aşağıda verilmiştir.

IGA (INTERNATIONAL GEOTHERMAL ASSOCIATION – ABD)

UNION OIL (A.B.D)

GRC (A.B.D.)

ORMAT (A.B.D.)

MAGMA COMPANY (ABD)

GHC Geoheat Cent. (A.B.D.)

GEOTHERMAL DEVELOPMENT ASSOCIATES (ABD)

GEO HILLS ASSOCIATES (ABD)

GEOTHERMAL POWER COMPANY INCORPORATION (ABD)

JICA (JAPONYA)

KEPKO (JAPONYA)

WEST-JEC (JAPONYA)

JAPEX (JAPONYA)

MITSUBISHI (JAPONYA)

TOSHIBA (JAPONYA)

NEDO (JAPONYA)

GENZL (YENİ ZELANDA)

KRTA (YENİ ZELANDA)

DSIR (YENİ ZELANDA)

DAL (İTALYA)

ENEL (İTALYA)

AQUATER (İTALYA)

ANSALDO (İTALYA; türbin yapımı)

ENER SYSTEM (FRANSA)

BRGM (CFG) (FRANSA)

SPAC (FRANSA)

ORKUSTOFNUN (İZLANDA)

VIRKIR (İZLANDA)

ROBERTSON RESEARCH INTERNATIONAL LIMITED (İNGİLTERE)

ASEA (İSVEÇ)

PNOC (FİLİPİNLER)

PERTAMİNA (ENDONEZYA)

2. DÜNYADA MEVCUT DURUM

İlk çağlardanberi, sağlık amaçlı olarak yararlanılan doğal sıcak su kaynakları ilk defa 1827

yılında İtalya'da, asitborik elde etmek amacıyla kullanılmıştır. Daha sonra 1905 yılında

Larderello (Italya) yöresinde yine ilk defa jeotermal buhardan elektrik üretimine başlanmış ve

1912 yılında, gücü 250 KWe olan ilk turbojeneratör kurulmuştur.

 

1930'larda ise bu enerji İzlanda'nın Reykjavik kentinde ısıtma amacıyla kullanılmaya

başlanmıştır. 1949 yılında Yeni Zelanda Wairakei sahasında turistik bir otele sıcak su temini

amacıyla başlanan sığ sondajlara daha sonra, elektrik elde edebilmek amacıyla devam

edilmiş ve 1954 yılında 200 MWe kapasiteli bir santral kurulmuştur. 1960 da Amerika'da, 1961

de Meksika'da ve 1966 da Japonya'da santrallar kurularak jeotermal enerjinin kullanımında

önemli gelişmeler sağlanmıştır. 1992 yılı verilerine göre dünyadaki elektrik kurulu güç

kapasitesi 6.275,3 MWe ve 1993 yılı verilerine göre ısıtma amaçlı doğrudan kullanım ise

13.044 MWt'a ulaşmıştır (TABLO-1,2,3).

Dünyadaki Önemli Jeotermal Kuşaklar:

Dünyada, jeolojik özellikleri nedeniyle ( genç tektonizma ve volkanizma) birçok jeotermal

kuşak bulunmaktadır (ŞEKİL- 1).

And Volkanik Kuşağı; Güney Amerikanın batı sahillerinde bulunan bu kuşak, Venezuella,

Kolombiya, Ekvator, Peru, Bolivya, Şili ve Arjantini kapsamaktadır. Çok sayıda aktif

volkanizmanın varlığı nedeniyle, yüksek sıcaklıklı jeotermal sistemlerin bulunduğu bu

kuşaktaki jeotermal alanlar henüz çok fazla değerlendirilmemiştir.

Alp-Himalaya Kuşağı; Hindistan Plakası ile Avrasya Plakasının çarpışması sonucu oluşan bu

jeotermal kuşak, dünyanın en büyük jeotermal kuşakları arasındadır. 150 km genişliğinde ve

3000 km uzunluğunda olan kuşak, İtalya,Yugoslavya, Yunanistan, Türkiye, İran, Pakistan,

Hindistan, Tibet, Yunnan (Çin), Myanmar (Burma) ve Tayland'ı kapsamaktadır.

Doğu Afrika Rift Sistemi; Aktif olan bu sistem Zambiya, Malavi, Tanzanya, Uganda, Kenya,

Etiyopya, Djibuti gibi ülkeleri içine alır. Aktif volkanizma Kenya, Etiyopya ve Tanzanya'dadır.

Karayib Adaları; Aktif volkanizmanın hakim olduğu kuşakta, önemli potansiyel görülmektedir.

Orta Amerika Volkanik Kuşağı; Guatamela, El Salvador, Nikaragua, Kosta Rika ve Panama'yı

içine alan bu kuşakta, çok sayıda jeotermal sistem bulunmaktadır.

Bunların dışında; Kanada, Amerika Birleşik Devletleri, Japonya, Doğu Çin, Filipinler,

Endonezya, Yeni Zelanda, İzlanda, Meksika, Kuzey ve Doğu Avrupa, Bağımsız Devletler

Topluluğu gibi ülkeler farklı tektonik oluşumlar nedeniyle verimli jeotermal sahalara sahiptir

(Geothermal Education Office, Steam Press Journal, 1993).